جراحی از راه دور و جراحی قلب به کمک ربات را می‌توان تازه ترین دستاورد در حوزه‌ی تله مدیسین قلمداد کرد. اگرچه از ربات‌ها در جراحی‌های مختلفی استفاده می‌شود اما همیشه این ربات‌ها تحت نظر یک جراح هستند. برخی از جراحی‌هایی که به کمک ربات‌ها انجام می‌شوند، از راه دور انجام می‌شوند، بدون اینکه نیازی به ایجاد تغییر در فرآیند عمل باشد. اما مسافت زیاد، چالش‌هایی را هم با خود به همراه دارد که از مهم ترین‌شان می‌توان به بروز اختلال در ارتباط و همچنین تاخیر در انتقال پیام‌ها اشاره کرد.
تله مدیسین چیست؟
تله مدیسین یا تله هلث رشته‌ای جدید است که به ارائه خدمات درمانی از مشاوره تا جراحی از راه دور و مخصوصاً به مناطق دوردست و محروم می‌پردازد. تله مدیسین با پیشرفت رباتیک، شبکه‌های ارتباطی و تکنولوژی مخصوصاً تکنولوژی‌های ارتباطی روز به روز در حال شکوفایی و پیشرفت است و به کمک آن می‌توان از راه دور از پزشکان و پرستاران متخصص کمک گرفت و باعث رفع مشکل کمبود پرستاران و پزشکان و کاهش هزینه‌های درمانی شد.
در واقع تله‌مدیسین علم پزشکی، رباتیک و ارتباطات را با هم ترکیب می‌کند تا متخصصان پزشکی بتوانند عمل‌های جراحی را از راه دور و برای مردم مناطق دور افتاده انجام دهند. این زمینه به زودی می‌تواند خدمات درمانی را متمرکز کرده و به حل معضل کمبود پرستاران و پزشکان کمک کند.
نقش ربات‌ها در تله مدیسین و جراحی از راه دور
استفاده از ربات‌ها در پزشکی، پزشکان را قادر ساخته است تا اعمال جراحی را با دقت بالاتری انجام دهند. با استفاده از ربات‌ها آسیب وارده به بدن بیمار در حین عمل جراحی کمتر می‌شود و بهبودی بیمار پس از عمل با سرعت بیشتری رخ می‌دهد. یکی از ربات‌های جراحی معروفی که ساخته و استفاده شده، ربات داوینچی نام دارد.
استفاده از ربات‌ها هنگام جراحی چه مزایایی به همراه دارد؟
در سامانه‌های جراحی رباتیک، جراح ابزارها را از کنسول کنترل می‌کند و سامانه می‌تواند به انجام حرکات ظریف در فضای محدود کمک کند. در برخی عمل‌ها، این فناوری امکان رویکرد کم‌تهاجمی را فراهم می‌کند؛ اما کاهش درد، خونریزی یا عوارض برای همه بیماران تضمین‌شده نیست و به نوع عمل، وضعیت بیمار و مهارت تیم جراحی بستگی دارد. درباره تفاوت این روش با جراحی قلب کم‌تهاجمی و گزینه‌های جایگزین، با جراح خود گفت‌وگو کنید.
جراحی رباتیک در جهان و ایران در چه وضعیتی است؟
کاربرد ربات‌ها برای درمان از راه دور بیماران پتانسیل بالایی در حفظ نجات جان انسان‌ها دارد و دسترسی افراد مناطق محروم به خدماتی که قبل‌تر در اختیار نداشته‌اند ممکن می‌کند. کشور ما در سال‌های اخیر در زمینه جراحی قلب و استفاده از روش‌های جدید در حوزه جراحی قلب به خصوص جراحی قلب باز، در حد دنیا پیشرفت نکرده است و ما تا رسیدن به کشورهای پیشرو در این زمینه فاصله زیادی داریم.
جراحی رباتیک با جراحی از راه دور یکی نیست: در روش رباتیکِ رایج، جراح در اتاق عمل و کنار بیمار حضور دارد و ابزارها را مستقیم کنترل می‌کند؛ در تله‌سرجری، جراح از مکانی جداگانه عمل را هدایت می‌کند و تأخیر ارتباط و برنامه پشتیبان از ملاحظات ایمنی مهم‌اند. می‌توان گفت در کشور ما، بیشتر پیشرفت در زمینه تجهیزات پزشکی مورد توجه است. مثلآً در زمینه‌ی دریچه‌های قلبی که از پرکاربردترین تجهیزات کشور ما است، با سایر کشورهای دنیا فاصله‌ی زیادی نداریم. اما در زمینه جراحی دریچه‌های قلب ممکن است که کمی عقب تر از سایر کشورها باشیم.
تجهیزات پیشرفته پزشکی وارد کشور ما می‌شوند و آخرین فناوری‌ها در کشور ما مورد استفاده پزشکان قرار می‌گیرند و بکار بردن این فناوری‌ها در درمان بیماران خیلی مشکل نیست، اما روش‌های پیشرفته جراحی نسبت به آنچه در دنیا شاهد آن هستیم، هنوز در کشور ما چندان مورد توجه قرار نگرفته است. یک پزشک هندی به نام دکتر تاجاس پاتل رئیس بیمارستان قلب Apex در دی‌ماه سال ۹۷ شمسی، موفق شد روش درمانی آنژیوپلاستی کرونری را از فاصله ۳۲ کیلومتری روی پنج بیمار مبتلا به ضایعات عروق کرونر انجام دهد. بیماری که رسوب چربی در رگ‌های خونی، جریان خون را محدود می‌کند.
او برای انجام این کار از نوعی ربات عضلانی که توسط شرکت Corindus توسعه یافته بود، کمک گرفت. در طول این جراحی قلب، دکتر پاتل از رباتی به نام CorPath GRX و ارتباط اینترنتی استفاده کرد و با کمک دو جوی استیک و مانیتوری که پیش رویش قرار داشت ربات را حرکت داد. البته شرکت سازنده ربات یعنی Corindus قبل‌تر در آمریکا آزمایشات عملی متعددی را با موفیت گذراند اما کاری که دکتر پاتل انجام داد دستاورد پزشکی بسیار مهمی در این زمینه محسوب می‌شود.
گزارش ساخت ربات دستیار جراح برای جراحی عروق کرونر قلب تپنده به مراحل تحقیقاتی در سال ۱۳۹۸ مربوط است؛ بنابراین نباید آن را به‌تنهایی نشانه استفاده بالینی امروز دانست. دسترسی به هر روش رباتیک ممکن است با توجه به مرکز درمانی، نوع عمل و زمان تغییر کند؛ پیش از تصمیم‌گیری، وضعیت فعلی و تجربه تیم جراحی را مستقیماً از مرکز درمانی جویا شوید.
از ویژگی‌های این ربات می‌توان به دقت بالای آن و وضوح تصاویر برای کمک به جراح حین جراحی نام برد. به کمک ربات جراح قلب تپنده، بهترین جراح قلب می‌تواند از راه دور و با استفاده از جوی استیک ربات را هدایت کند و جراحی دقیق و ظریفی انجام دهد ولی چون این ربات همزمان با ضربان قلب بیمار حرکت می‌کند، در مواقعی که بیمار نیاز به جراحی‌های ترمیمی دارد، جراح باید خون را از قلب خارج کرده و به دستگاه دیگری منتقل کند و احتمال بروز سکته قلبی بالا می‌رود.
همچنین این ربات می‌تواند تمام حرکات قلب را تقلید کرده و با آن جلو و عقب برود. این ربات علاوه بر جراحی قلب، می‌تواند در جراحی قفسه سینه و شکم نیز استفاده شود. این ربات دو نسخه قدیمی و جدید دارد که قدیمی‌تر، بزرگتر است. هر ربات تا ۵ درجه آزادی عمل دارد و دو بازوی آن در کنار هم می‌توانند تا ۱۰ درجه آزادی عمل داشته باشند.
پرسش‌های پرتکرار درباره جراحی قلب رباتیک
آیا ربات در جراحی قلب به‌تنهایی عمل می‌کند؟
خیر. سامانه رباتیک ابزار در اختیار جراح است و بدون کنترل مستقیم پزشک عمل نمی‌کند. برای آشنایی با نحوه کار این سامانه‌ها، توضیحات سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) را ببینید.
جراحی قلب رباتیک چه تفاوتی با جراحی از راه دور دارد؟
در جراحی رباتیک معمول، جراح در اتاق عمل حضور دارد و ابزارها را از کنسول کنترل می‌کند؛ تله‌سرجری یعنی جراح از فاصله مکانی عمل را هدایت کند. تأخیر انتقال داده و ایمنی شبکه از چالش‌های مطرح این روش است؛ برای مرور علمی، مرور نظام‌مند تله‌سرجری در انسان را ببینید.
آیا جراحی قلب رباتیک برای همه بیماران مناسب است؟
خیر. انتخاب روش به تشخیص، نوع و پیچیدگی عمل، وضعیت عمومی بیمار و تجربه جراح بستگی دارد. درباره مزایا، خطرها، روش‌های جایگزین و تجربه تیم درمان سؤال کنید؛ توصیه‌های بیمارمحور FDA درباره جراحی با کمک ربات نیز بر گفت‌وگو با پزشک تأکید دارد.
جراحی رباتیک برای همه مناسب نیست و ارائه این خدمت در همه مراکز در دسترس نیست. برای بررسی شرایط و دریافت نوبت مشاوره با مطب تماس بگیرید.
تماس مستقیم: ۰۲۱۸۸۶۷۰۳۵۰
سلام آقای دکتر وقت شما بخیر
سوالی دارم آیا عمل تعویض دریچه میترال قلب به روش رباتیک تا حالا در ایران انجام شده؟در یک مقاله نوشته بود ۴۰۰ نفر در عربستان به روش رباتیک تعویض دریچه شده اند و درصد موفقیت عمل ۹۸ درصد بوده. اگر در ایران انجام میشه در کدام مراکز این تجهیزات را دارند و انجام میدهند؟
سلام تا حد اطلاع من هنوز جراحی قلب با استفاده از ربات در ایران انجام نمی‌شود.