جراحی قلب برای کدام بیمار و چه زمانی ضرورت دارد، میزان موفقیت چقدر است، چه عوارض یا خطراتی دارد، بیمار پیش از عمل و پس از آن چه باید بکند و چه اتفاقاتی خواهد افتاد، تماما مواردی است که مورد سوال قرار میگیرد. لذا در این گفتار به این موضوع و مسایل وابسته به آن پرداخته میشود.

جراحی قلب چیست و چگونه انجام میشود؟

جراحی قلب روش درمانی بسیار مؤثری است که برای اصلاح مشکلات ساختاری  یا عملکردی قلب و عروق بزرگ بکار میرود. سابقه این رشته به حدود دهه ۵۰ قرن گذشته میلادی (حدود ۷۰ سال پیش) برمیگردد که از آن زمان تا کنون، با شتاب زیاد پیشرفت های شگرفی کرده است. جراحی قلب معمولا با استفاده از دستگاه قلب وریه (Cardiopulmonary Bypass Machine) انجام میشود که برای زمانی مشخص به جراح فرصت میدهد مشکلات داخل قلبی را ترمیم نماید. این روش بطور سنتی با بریدن استخوان جناغ سینه انجام میشود و از اینرو به جراحی قلب باز (Open Heart Surgery) معروف است. البته با پیشرفت پزشکی، برخی از اعمال جراحی را می توان بدون باز کردن استخوان و از طریق عروق (جراحی اندوواسکولار) یا با برشهای کوچک (جراحی کم تهاجمی) انجام داد. امروزه امکان جراحی قلبی از نوزاد چند روزه تا کهنسال ترین افراد مهیا شده است.

انواع جراحی‌های قلبی

پرکاربرد ترین جراحی قلبی، جراحی بای پس کرونر (CABG) است که طی آن مسیر تنگ شریانهای تغذیه کننده قلب (کرونر) با پیوند رگ، باز می‌شود. بر این اساس، از وریدهای ساق پا یا رگهای داخل سینه برای پیوند استفاده میشود. پیوند رگ، همچون پلی از روی محل تنگی عبور کرده و خون را به عضله قلب میرساند.

انواع دیگر جراحی‌های قلبی شامل:

• جراحی دریچه قلب
• جراحی بر روی شریان آئورت
• تعبیه دستگاه ضربان ساز (پیس میکر)
• جراحی تومورها و سرطان‌های قلبی
• جراحی اصلاح اشکالات ساختاری و مادرزادی قلبی

و پیوند قلب (جایگزینی قلب سالم انسانی دیگر بجای قلب بیمار) می باشند.

قبل از جراحی قلب باید چیکار کنیم؟

این سوالی است که همواره بیماران می پرسند. بطور معمول برای فرآهم کردن مقدمات کار، لازم است بیمار روز قبل از عمل بستری شود. آزمایشات کلی، عکس از قفسه سینه، نوار قلب و مشاوره با سایر متخصصین بسته به شرایط بیمار انجام میشود. در مورد بیماران دریچه ای، ارزیابی وضعیت دندانها توسط دندانپزشک ضروری است. شب قبل بیمار حمام کرده و ناحیه جراحی تمیز میشود. در زمان انتقال بیمار به اطاق عمل و برای کاهش اضطراب، داروی آرامبخش تجویز میشود.

حین جراحی و پس از آن چه اتفاقاتی می افتد؟

این جراحی، کار بسیار دقیق و حساسی است که توسط جراح مربوطه و با همراهی گروهی از متخصصین شامل پزشک متخصص بیهوشی قلب، متخصص اکوکاردیوگرافی، پرستاران مخصوص، کاربران دستگاه قلب و ریه و کمک آزمایشگاه و بانک خون بیمارستان در اطاق عمل ویژه که به کلیه تجیزات ضروری مجهز است، انجام میشود. ابتدا توسط متخصص بیهوشی، لوله ای در راه هوایی قرار داده شده و کاتتر شریانی و وریدی تعبیه میشود تا بتوان وضعیت قلبی عروقی بیمار را لحظه به لحظه پایش کرد. سپس قفسه سینه باز شده و بیمار به دستگاه قلب و ریه متصل میشود. در این زمان جراح اشکال قلبی مورد نظر را ترمیم یا اصلاح میکند. در پایان با برگشت کارکرد قلب و خاتمه عمل، بیمار از دستگاه قلب و ریه جدا شده و بخش مراقبت ویژه (Open Heart ICU) منتقل میشود.

بخش دوم، که بسیار حائز اهمیت است از ورود بیمار به ICU آغاز میگردد. لازم است حداقل ۴۸ ساعت بیماران تحت مراقبت باشند. اکثرا با برگشت بیداری و هوشیاری کامل، بیمار از دستگاه تنفس جدا میشود. پایش لحظه ای قلب و فشارخون یک یا دو روز ادامه می یابد. ممکن است نیاز به تجویز داروهای مقوی قلبی باشد. رفته رفته بیمار توان حرکت و راه رفتن می یابد و ورزش تنفسی میکند. تغذیه خاص از فردای عمل شروع شده و کم کم داروهای وریدی به خوراکی تبدیل میشوند. پس از ICU بیماران چند روزی در بخش قلب اقامت میکنند. این دوره برای گذراندن مراحل پایانی درمان و بازگشت به شرایطی است که بتوان بیمار را در وضعیت ایمن به خانه فرستاد.

عوارض و خطرات جراحی قلب چیست؟

این پرسشی است که ذهن بیماران را درگیر میکند. علیرغم پیشرفت علمی، جراحی قلب عاری از عارضه نیست اگرچه بیشتر این عوارض قابل پیشگیری و درمان بوده و با گذر زمان حل میشوند. عمده خطرات و عوارض عبارتند از:

• فراموشی
•  تغییر خلق و خو
• نامنظمی ضربان قلب
•  صدمه به کلیه و کبد
• خونریزی پس از جراحی
• عوارض مغزی مانند سکته ها
• عوارض ناشی از تزریق خون
• عفونت در محل عمل یا دیگر نقاط بدن
• عوارض ریوی مانند نارسایی تنفسی یا لخته شدن خون در ریه (آمبولی)

باید دانست که اولا بروز این عوارض در مقایسه با میزان موفقیت جراحی و سودی که عاید بیمار میشود، واقعا ناچیز است. ثانیا همه افراد دچار عارضه نمی شوند. بیمارانی که بیماریهای زمینه ای از جمله دیابت، نارسایی کلیه یا مصرف سیگار دارند و یا در شرایط اورژانس عمل شده اند، بیشتر در معرض خطرند. همچنین ریسک اعمال جراحی مجدد بالاتر از عمل های اولیه است.

هزینه جراحی قلب

هزینه جراحی قلب به نوع عمل، وضعیت بیمار، مدت بستری در بیمارستان و نوع بیمارستان (دولتی یا خصوصی) بستگی دارد. به طور معمول هزینه جراحی قلب باز یا بای‌پس عروق کرونر در بیمارستان‌های دولتی با پوشش بیمه بسیار کمتر است و بخش زیادی از هزینه توسط بیمه پرداخت می‌شود. در بیمارستان‌های خصوصی هزینه بالاتر است اما امکانات و خدمات بیشتری ارائه می‌شود. برای برآورد دقیق هزینه، لازم است بیمار ابتدا توسط جراح قلب معاینه شده و نتایج آزمایش‌ها و آنژیوگرافی بررسی شود.

جراحی قلب چند ساعت طول می‌کشد؟

مدت زمان جراحی قلب بسته به نوع عمل متفاوت است اما اغلب جراحی‌های قلب باز بین ۳ تا ۶ ساعت طول می‌کشند. در برخی موارد پیچیده‌تر ممکن است زمان عمل کمی بیشتر شود. پس از پایان جراحی نیز بیمار برای مراقبت‌های دقیق به بخش مراقبت‌های ویژه قلب (ICU) منتقل می‌شود تا وضعیت قلب، تنفس و فشار خون به طور کامل تحت نظر باشد.

بیمار چند روز بعد از جراحی قلب در بیمارستان بستری می‌ماند؟

بیشتر بیماران پس از جراحی قلب حدود ۵ تا ۷ روز در بیمارستان بستری می‌مانند. معمولاً ۱ تا ۲ روز اول در بخش ICU سپری می‌شود تا وضعیت بیمار کاملاً پایدار شود. پس از آن بیمار به بخش عادی منتقل می‌شود و به تدریج راه رفتن، تنفس عمیق و فعالیت‌های سبک را شروع می‌کند. در صورتی که روند بهبودی طبیعی باشد، بیمار پس از چند روز با دستورهای پزشکی ترخیص می‌شود.

آیا جراحی قلب خطرناک است؟

جراحی قلب یک عمل بزرگ محسوب می‌شود اما امروزه با پیشرفت تجهیزات پزشکی و تجربه جراحان قلب، میزان موفقیت آن بسیار بالا است. در بسیاری از مراکز تخصصی، میزان موفقیت جراحی قلب بیش از ۹۰ تا ۹۵ درصد گزارش می‌شود. البته مانند هر جراحی دیگری ممکن است عوارضی مانند خونریزی، عفونت یا نامنظمی ضربان قلب رخ دهد، اما بیشتر این عوارض قابل کنترل و درمان هستند.

دوران نقاهت بعد از جراحی قلب چقدر طول می‌کشد؟

دوره بهبودی پس از جراحی قلب معمولاً بین ۴ تا ۸ هفته طول می‌کشد. در این مدت استخوان جناغ سینه به تدریج ترمیم می‌شود و بیمار باید از انجام فعالیت‌های سنگین خودداری کند. پیاده‌روی سبک، تمرینات تنفسی و مصرف منظم داروها به بهبود سریع‌تر کمک می‌کند. اغلب بیماران پس از چند هفته می‌توانند به فعالیت‌های روزمره خود بازگردند.

بیشتر بخوانید: آریتمی قلبی

میزان موفقیت جراحی قلب

در صورتی که در شرایط مطلوب، توسط جراح مجرب و در بیمار مناسب انجام شود، واقعا موثر و زندگی بخش است. امروزه اکثر بیماران از عمل جراحی نتیجه میگیرند. میزان مرگ و میر و عوارض اغلب کمتر از ۵% است. تأثیر جراحی قلب در بهبود درد سینه، تنگی نفس و نیز کیفیت زندگی نیز چشمگیر است و به بالای ۹۰% در سال اول پس از جراحی میرسد. جراحی قلب با پیشگیری از نارسایی و سکته قلبی به افزایش طول عمر بیماران کمک میکند. البته باید دانست که پیگیری های بعدی و معاینات دوره ای است که حصول حداکثر نتیجه بدنبال جراحی قلب را تضمین میکند.

جراح قلب دکتر رامین بقایی

دکتر رامین بقایی یکی از جراحان متخصص قلب و عروق هستند که با بهره‌گیری از دانش به‌روز پزشکی و تجربه در انجام انواع جراحی‌های قلب، به درمان بیماران مبتلا به بیماری‌های قلبی می‌پردازند. ایشان با بررسی دقیق وضعیت بیمار و انتخاب مناسب‌ترین روش درمانی، تلاش می‌کنند بهترین نتیجه درمانی و بیشترین ایمنی برای بیماران فراهم شود. هدف اصلی در روند درمان، کاهش علائم بیماری، بهبود کیفیت زندگی بیماران و کمک به بازگشت آن‌ها به زندگی عادی است.

سوالات متداول درباره جراحی قلب